Γυναίκες της Νίκαιας

08.03.2014 | ZASKAR

Διεθνής ημέρα των δικαιωμάτων των γυναικών η σημερινή. Έχει τις ρίζες της στις διαμαρτυρίες των γυναικών στις αρχές του εικοστού αιώνα στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, που ζητούσαν ίσα δι- καιώματα, καλύτερες συνθήκες εργασίας καθώς και δικαίωμα ψήφου. Θεσμοθετήθηκε το 1977 από τον ΟΗΕ.

Γυναίκες της Νίκαιας

Εμείς βέβαια, παραμένοντας πιστοί στα “περί της πόλεως” θα αναφερθούμε -τιμής ένεκεν- σε ορισμένες γυναίκες που τίμησαν τη Νίκαια.

Γυναίκες της Νίκαιας

Γυναίκες της Νίκαιας

Πριν απ’ όλες, από εκεί που -κατά τη γνώμη μας- θα ’πρεπε να ξεκινούν όλες οι αφηγήσεις για την πόλη, είναι η ιστορία της νύμφης.
Στους περισσότερους από εμάς, το όνομα Νίκαια -παρότι γένους θηλυκού- συνδυάζεται στο νου μας κυρίως “ως περιοχή” ή “ως σύνοδο” και πολύ λιγότερο “ως γυναίκα”. Λόγο της σημερινής ημέρας όμως, εμείς θα αναφερθούμε στην ωραία της ανατολής.
Στο επικό ποίημα του Νόννου του Πανοπολίτη (5ος αι. μ.Χ.) “Διονυσιακά” ή “Διονυσιακών Βιβλία ΜΕ΄” που περιγράφει τη ζωή και το θρίαμβο του θεού Διόνυσου, και κυρίως την εκστρατεία του στην Εγγύς Ανατολή και στις Ινδίες, διαδραματίζεται ο μύθος.
Στα άγρια δάση του Αστακού ποταμού ο βοσκός Ύμνος από τη Φρυγία ερωτεύτηκε μια Ναϊάδα, σκληροτράχηλη κόρη παρθένα κυνηγό, τη Νίκαια. Θυγατέρα του ποτάμιου θεού Σαγγαρίου και της θεάς Κυβέλης. Η Νίκαια όμως, παρότι ήταν ωραιότατη, απεχθανόταν τον έρωτα και αγα- πούσε μόνο το κυνήγι. Έτσι δεν ανταπέδιδε στον έρωτα του Ύμνου και γι’ αυτό εκείνος της ζήτησε να τον σκοτώσει για να τον λυτρώσει από τον καημό που έκαιγε στην καρδιά του. Αυτό έπραξε η Νίκαια με ένα βέλος. Βλέποντας όμως το τι είχε συμβεί ο θεός Έρως οργίσθηκε για τη βίαιη αυτή πράξη και για να την τιμωρήσει ενέπνευσε σφοδρό πόθο για τη Νίκαια στον ίδιο τον θεό Διόνυσο ρίχνοντας “το βέλος του έρωτα” όταν την παρακολουθούσε την ώρα που κολυ- μπούσε. Αλλά η Νίκαια απέκρουσε ακόμα και τον Διόνυσο. Ο θεός μπόρεσε να την κατακτήσει μόνο όταν τη μέθυσε, μετατρέποντας σε κρασί το νερό της πηγής που έπινε η νύμφη. Από την ένωσή τους γεννήθηκε η Τελετή. Η Νίκαια, όταν ξεμέθυσε και αντιλήφθηκε το τι είχε γίνει, ήθελε να αυτοκτονήσει, αλλά τελικώς συμφιλιώθηκε με τον Διόνυσο και απέκτησαν μαζί ένα ακόμα παιδί, τον Σάτυρο. Προς τιμή της ο Διόνυσος ίδρυσε μια πόλη στη Μικρά Ασία που την ονόμασε Νίκαια. Από αυτό το γεγονός τόσο ο Διόνυσος, όσο και ο Ηρακλής (που εξεστράτευσε και αυτός στην Ινδία), ετιμώντο από τους Νικαείς ως θεοί προπάτορες και στα νομίσματα επιγράφονται με την επωνυμία KTICTEC.

Γυναίκες της Νίκαιας

Μια πραγματικά σπουδαία γυναίκα που τίμησε τη Νίκαια ήταν και η ακτιβίστρια ιατρός και πρωτοπόρος της δημόσιας υγείας, Δρ. Esther Clayson Pohl Lovejoy (16 Νοεμβρίου 1869 - 31 Αυγούστου 1967) που πρωτοστάτησε στην ίδρυση του Νοσοκομείου “Αμερικανίδων Κυριών” Νέας Κοκκινιάς. Γεννήθηκε σε έναν καταυλισμό κοντά στο Seabeck της Ουάσιγκτον και δεν είχε λάβει καμία επίσημη εκπαίδευση στα νιάτα της. Παρά το γεγονός αυτό, έγινε μόλις η δεύτερη γυναίκα που αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Όρεγκον το 1894 ενώ παράλληλα ήταν μια από τους ιδρυτές και πρώτη πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Γυναικών Ιατρών (1919). Η Lovejoy ήταν μια από αυτές για τις οποίες τιμούμε σήμερα την “Ημέρα της Γυναίκας”. Πριν τις εκλογές του 1912 ιδρύει έναν σύνδεσμο που υπερασπίζεται το δικαίωμα για την ισότιμη ψήφο όλων και κάνει το Όρεγκον την 7η πολιτεία που χορηγεί το δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες.
Ερχόμενη στην Ελλάδα στις αρχές του 1923, για να βοηθήσει την προσπάθεια του Μοργκεντάου, περιγράφει την κατάσταση του καταυλισμού με λόγια ανεξίτηλα:

 

Υπάρχουν χιλιάδες πρόσφυγες στην Κοκκινιά - σκαπανείς των νέων καιρών. Πολλοί από αυτούς είχαν άλλοτε περιουσίες, μα οι καιροί άλλαξαν. Διωγμένοι βάναυσα απ’ τις εστίες τους, οι επιζήσαντες προσαρμόστηκαν στις νέες συνθήκες. Ξεκινώντας ξανά, σε έναν τόπο άγονο, δικαιολογούν τώρα την ηγετική θέση που κατείχαν στο δικό τους τόπο. Αυτοί οι άνθρωποι έφτασαν στο χείλος της αβύσσου κάποτε και τώρα μόνο προς τα πάνω μπορούν να πάνε.

Γυναίκες της Νίκαιας

Εκείνη την άγρια εποχή του ξεριζωμού, μια ακόμα σπουδαία μορφή πατά τα χώματα της πόλης. Είναι η ρεμπέτισσα (και νομίζω πως αυτός και μόνο ο τίτλος της αρμόζει) Αγγέλα Παπάζογλου ή “Αγγελίτσα” (Σμύρνη, 8 Νοεμ. 1899 - Νίκαια, 17 Αυγ. 1983).
Ανήκε σε οικογένεια λαΐκών μουσικών. Ο πατέρας της Δημήτριος Μαρωνίτης έπαιζε βιολί και σαντούρι. Πρωτοτραγούδησε σε ηλικία 16-17 ετών στην μπίρα Μέλης, που ήταν και κινημα- τογράφος και θέατρο μαζί. Τραγούδησε επίσης στα κέντρα του Αράπογλου, του Τζίζικα, του Αυταρά και στη Σκάλα του Κορδελιού. Είναι πολύ λίγα όσα κι αν πούμε. Παρακαταθήκη στην ιστορία της πόλης αποτελεί το βιβλίο με τα απομνημονεύματά της “Αγγέλα Παπάζογλου, Τα χαΐρια μας εδώ - ονείρατα της άκαυτης και της καμένης Σμύρνης” (Γιώργης Παπάζογλου).
Το 1928, λίγο μετά το γάμο της με τον Βαγγέλη Παπάζογλου, τυφλώθηκε από πάθηση που είχε στα μάτια της από πολύ μικρή. «Η αυστηρότητα των ηθών και η επιμονή του άντρα της την απομάκρυναν οριστικά από το τραγούδι».

Γυναίκες της Νίκαιας

Και η Μαριάνθη Σκαλά καταγόταν από την Σμύρνη. Ηταν η δασκάλα που έστειλε το Υπουργείο Παιδείας στον καταυλισμό της Νέας Κοκκινιάς το 1924 για την διοργάνωση σχολείων. Η πόλη δεν είχε αναπτυχθεί ακόμα. Στο κέντρο της, στη σημερινή πλατεία Αγίου Νικολάου, είχε στηθεί μια σκηνή, μέσα στην οποία βρισκόταν η εικόνα του Αγίου Νικολάου. Αυτή ήταν η εκκλησία…
Από εκεί ξεκίνησε η κυρία Μαριάνθη μ’ ένα κουδούνι στο χέρι, με το οποίο καλούσε τους γονείς να γράψουν τα παιδιά τους. Το κουδούνι δεν καλούσε τα παιδιά αλλά τους γονείς τους. «Εγώ γράφω τα παιδιά σας στο σχολείο… Φέρτε τα να μάθουν γράμματα» τους έλεγε!
Σε τρεις μήνες έγραψε 260 παιδιά χωρίς να ξέρει ακόμα πού θα τα στεγάσει. Με τον καιρό κατάφερε να εξασφαλίσει τρία συνεχόμενα “πλυντήρια”, μικρά δωμάτια που υπήρχαν στις κοινές αυλές ανάμεσα στα προσφυγικά σπίτια, που θα έπαιζαν τον ρόλο της τάξης και με έρανο κατασκεύασε τους πρώτους πάγκους. Το Υπουργείο διόρισε άλλους δύο δασκάλους, τον κο Οικονόμου και την κα Μήλια. Σύντομα εξασφάλισε άλλα τρία “πλυντήρια”, τοποθετήθηκαν οι δασκάλες κ.κ. Αμπατζή, Οικονομοπούλου και Ματθαιοπούλου και το σχολείο έγινε εξατάξιο.
Η Μαριάνθη Σκαλά, η πρώτη δασκάλα που έγινε σύμβολο για όλους τους πρόσφυγες στη Νί- καια, απεβίωσε τον Σεπτέμβριο του 1971 (πηγή: “ΝΙΚΑΙΑ …όσα ο νους μας συνέλαβε …όσα η ψυχή μας αγάπησε”, έκδοση 8ου Γυμνασίου Νίκαιας, 2003, Σταματίνα Βελούδη - Καλλιόπη Τζαβολάκη).

Γυναίκες της Νίκαιας

Επί τη ευκαιρία -τιμής ένεκεν και των 70 χρόνων μνήμης από “το Μπλόκο της Κοκκινιάς”- δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε τις γυναίκες της αντίστασης, παραθέτοντας αυτούσιο ένα μικρό απόσπασμα από το βιβλίο του Νίκανδρου Κεπέση “Ο Πειραιάς στην Εθνική Αντίσταση” (Σύν- δεσμος Δήμων Περιοχών Πειραιά - Δυτικής Αττικής):

 

Μέσα σ’ ένα τέτοιο μαζικό λαϊκό κίνημα - όπως ήταν το ΕΑΜικό στην Κοκκινιά, δεν μπορούσε ν’ αφήσει αδιάφορες τις γυναίκες.
Πλάι στις παλιές αγωνίστριες όπως ήταν η Μακρίνα Νικολαΐδη, η Ευδοκία Σιγάλα κλπ και- νούρια φυντάνια ξεπετάχτηκαν. Ανάμεσα στις πολλές, με δράση μπορούμε εδώ ν’ αναφέ- ρουμε τη Νίκη Αυγουστάκη (Κορυδαλλός), την Έλλη Παπά (τώρα δημοσιογράφο, ποι- ήτρια), την δολοφονημένη από τη Γκεστάπο, τραπεζική υπάλληλο Βασιλεία Καπουτσόγλου.
Στην Εθνική Αντίσταση (Ε.Α.) δούλεψαν η Γαρουφαλιά Κουλουρίδου, η Ελευθερία Καλα- μπόκη, η Σοφία Χαϊδούλη κλπ. Πολλές συναγωνίστριες εντάχθηκαν σύμφωνα με μαρτυρία του Γ. Πισσάνου στον ΕΛΑΣ: Αλεξάνδρα Κοσμίδου, Χρυσούλα Χριστοφίδου 18 χρόνων. Πιάστηκε από ταγματασφαλίτες (επικεφαλής ο ταγματάρχης Λουκάς), παραδόθηκε στους Γερμανούς (Μέρλιν) και εκτελέστηκε. Στον ΕΛΑΣ εντάχθηκαν επίσης η Ανδριάνα Φωτοπού- λου και η Σοφία Λογοθέτη.
Στο ΕΑΜ από το 1942 εντάχθηκε και δούλεψε και η Άννα Αυγουστάκη (σύζ. Γ. Οικονόμου). Μαζί πάλεψαν επίσης οι αδελφές Σοφία και Μελανιά Παπαδοπούλου, η Τασούλα Αραούλα, η Ξένη Σάκκαλη, η Νίτσα Διαμαντηρίδου και πολλές ακόμα που ο χώρος δεν επιτρέπει ν’ αναφέρω τα ονόματα.
Στην ΕΠΟΝ ήταν πάρα πολλές. Ενδεικτικά αναφέρω τα ονόματα της Ασπασίας Σαραντίδου, της Πόπης Μαντούβαλου, της Αναστασίας Πισσάνου. Η σ. Αναστασία το 1942 έγινε μέλος του ΚΚΕ. Πιάστηκε από τους γερμανούς στα τέλη του Αυγούστου, όταν πήγε να επισκεφθεί το σ. αδελφό της, που είχε συλληφθεί. Την πήγαν μαζί μ’ αυτόν στο βασανιστήριο της οδού Μέρλιν. Λίγο αργότερα όμως τη μεταφέρανε στις φυλακές του Εμπειρίκου. Την απόλυσαν στις 15 Σεπτέμβρη. Ήταν φοιτήτρια Ιατρικής. Συνέχισε τον αγώνα και πέθανε από κακουχίες στη “Σωτηρία” το 1947.
Τις γυναίκες, για τα ιδιαίτερα προβλήματά τους, στην Κοκκινιά παρακολουθούσε κεντρικά η Γυναικεία Επιτροπή. Μέχρι κ τέλη του ’43 υπεύθυνη της Επιτροπής ήταν η Αύρα (Μαρία) Παρτσαλίδου. Τις γυναίκες της Κοκκινιάς παρακολουθούσε κύρια η παλιά συντρόφισσα απ’ την Κύπρο Κλειώ Ιωαννίδου (Στάσα).

Σήμερα ο δήμος Νίκαιας - Αγ. Ιωάννη Ρέντη, σε μια εκδήλωση - αφιέρωμα που ονομάζεται “με Άρωμα Γυναίκας”, όπου μας προσκαλεί η πρόεδρος της ΔΗΚΕΝΙΡ Δέσποινα Σωτηροπούλου και στην οποία αφηγούνται η Χριστιάνα Χαλκιοπούλου (αρχισυντάκτρια δελτίου ειδήσεων του STAR) και η Βάνα Μπάρμπα…, “γιορτάζει” τη γυναίκα (;).

Γυναίκες της Νίκαιας

Αντί Σχολίου Αρχισυντάκτη σας παραθέτουμε το σχόλιο που μας έστειλε στο ηλεκτρονικό μας ταχυδρομείο μια γυναίκα της πόλης μας:

 

Με μεγάλη κατάπληξη είδα την πρόσκληση για την εκδήλωση του Δήμου Νίκαιας - Ρέντη: “Με άρωμα γυναίκας”, αφιερωμένη στη γυναίκα! Ο στόχος είναι προφανώς να τιμηθεί η γυναίκα, αλλά πώς; Με μια εικόνα πάνω στην πρόσκληση που παραπέμπει με σαφήνεια στη μαζική κουλτούρα, με ένα μήνυμα υπόρρητο και σεξιστικό, αφού η παρουσιαζόμενη γυναίκα είναι η γνωστή φιγούρα που πλασάρεται από τα ΜΜΕ της υπερκατανάλωσης και της υποκουλ- τούρας, αλλά και από τον κυρίαρχο ανδρικό λόγο. “Άρωμα γυναίκας”, λοιπόν, με αναπα- ραγωγή ( ελπίζω όχι από γυναίκες! ) των κυρίαρχων ανδρικών προτύπων! Πουθενά στην πρόσκληση δεν παρουσιάζεται η καθημερινά αγωνιζόμενη, με σθένος και αξιοπρέπεια, γυναίκα, η καλλιεργημένη, η δημιουργική στη ζωή και στην τέχνη, αυτή που πιστεύει στην ισοτιμία των ανθρώπων!

Νικολαΐδου Αννέτα
Φιλόλογος
του 5ου Γενικού Λυκείου Νικαίας

facebook Μοιράσου το στο facebook

Σχετικά Posts

1 σχόλιο στο άρθρο “Γυναίκες της Νίκαιας”

  1. Γιώργος Βασιλειάδης

    Ένα αφιέρωμα σε αξιόλογες γυναίκες που έζησαν και έδρασαν στη Νίκαια,σε αντιπαράθεση με την σημερινή επίσημη εκδήλωση του Δήμου Νίκαιας – Ρέντη:που τιτλοφορεί “Με άρωμα γυναίκας”, και η οποία υποτιμά και προσβάλλει (αν κρίνω από την φωτογραφία της πρόσκλησης), τον ρόλο της γυναίκας και τη δημόσια εικόνα της σαν σεξιστικό αντικείμενο και μόνο…

Σχολιάστε