Το έμβλημα της Νίκαιας

17.10.2011 | ZASKAR

Τουλάχιστον δέκα χρόνια πριν την εγκαινίαση του η Νίκαια ξεκίνησε να συζητά την ανάγκη της να αποκτήσει ένα ηρώο που θα απέδιδε -ως όφειλε- φόρο τιμής στους πεσόντες του γεγονότος που σημάδεψε την ιστορία της πόλης στα πέρατα της οικουμένης, της μαρτυρικής αυτής πράξης δηλαδή που ξεπερνά τα στενά πλαίσια των συνόρων μιας περιοχής ή και μιας χώρας ακόμα, του Μπλόκου της Κοκκινιάς. Ο λόγος για το μεγαλοπρεπές χάλκινο γλυπτό του Ζογγολόπουλου στην πλατεία της Οσίας Ξένης, στο μέρος δηλαδή όπου διαδραματίστηκαν οι επαίσχυντες πρακτικές εκδίκησης των βαρβάρων.

Προσπαθώντας να ανακαλύψουμε την πόλη μας, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα ότι αξίζει και ότι πρέπει να διορθωθεί, σταθήκαμε αμήχανα μπρος στην επιβλητική φτερωτή μορφή της πλατείας και αναρωτηθήκαμε πως παρότι περνούμε χιλιάδες φορές, παρότι στεκόμαστε άλλες τόσες, ελά- χιστα γνωρίζουμε για το έμβλημα της πόλης. Αυτό ήταν αρκετό να μας κάνει να το ψάξουμε λιγάκι παραπάνω.

Με τη φράση: Με ένα ορειχάλκινο Μνημείο στους πεσόντες Κοκκινιώτες, ο Ζογγολόπουλος τίμησε τους νεκρούς της Κοκκινιάς [1956], που έπεσαν δολοφονημένοι από τους Γερμανούς κατακτη- τές στο ιστορικό μπλόκο, στις 20 Αυγούστου 1944, ξεκινά την αναφορά του ο Ιστορικός Τέχνης, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Παυλόπουλος [τον οποίο συναντήσαμε στην οικία του] στο βιβλίο του “Ζογγολόπουλος” [εκδόσεις ΑΔΑΜ] κ συ- νεχίζει: Η σύνθεση απεικονίζει πληγωμένο νέο, σύμβολο  των πεσόντων, που τον κρατάει φτερωτή αρχαιοπρε- πώς ντυμένη γυναικεία μορφή, αλληγορικής προσωπο- ποίησης της Ελλάδας ή της Ελευθερίας και παραλλαγή  του τύπου Θρήνου Ροντανίνι του Μιχαηλάγγελου. Οι 2  μορφές, με τα ψιλόλιγνα σώματα, έχουν αποδοθεί αφαι- ρετικά, μακριά από τους τύπους των ψυχρών ακαδη- μαϊκών ρεαλιστικών ηρώων, τύπους που συνηθίζονταν  στα μνημεία της προπολεμικής κ μεταπολεμικής Ελλά- δας. Ο Ζογγολόπουλος αποφεύγει εδώ τη φλύαρη περι- γραφή και αρνείται να σταθεί σε ανούσιες δευτερεύουσες λεπτομέρειες, που θα αδυνάτιζαν την ένταση της εικόνας. Όπως επισημαίνει ο τεχνοκρίτης Γιώργος Πετρής [“Το μνημείο της Κοκ- κινιάς από το γλύπτη Ζογγολόπουλο”, Επιθεώρηση Τέχνης, τχ. 22, Οκτώβριος 1956], “οι μορφές αυτές έχουν αποδοθεί μ” αρκετή ελευθερία που δεν έφτασε όμως σε αυθαίρετες λύσεις. Και οι αφαιρέσεις του είναι νόμιμες και δεν φτωχαίνουν τη φόρμα του. Ο καλλιτέχνης δεν απομα- κρύνθηκε από τα πράγματα. Οι μορφές του είναι ρεαλιστικές, βγαλμένες έξω απ” τα ακαδημαϊκά πλαίσια”. Στο ρευστό σύνολο συνυφαίνονται η ζωγραφική, η σιγμοειδής γραμμή στην πτώση της μορφής του νέου και η κάθετη γραμμή, με τις καμπύλες της όρθιας μορφής, διακρίνεται πολύ καθαρά η οικονομία των εκφραστικών μέσων του γλύπτη.

Η εικονογραφία του ηρώου μας παραπέμπει στην Αποκαθήλωση και σε αλληγορικές μορφές του Παρθένη. Ο τρόπος που σχηματοποιεί τα φτερά της γυναικείας μορφής κατάγεται οπωσ- δήποτε από τέτοια πρότυπα, όπως το σχέδιο με μολύβι που απεικονίζει φτερωτή την Ελληνική Δημοκρατία [1924], και το έργο Ομόνοια, ελαιογραφία στο κτήριο του Δημαρχείου Αθηνών, χρο- νολογημένη το 1940-42, ενώ υπάρχει κ μια μακρινή σχέση με την ευρωπαϊκή αρτ ντεκό των αρ- χών του 20ού αιώνα.

Στο Ιδρυμα Γεώργιου Ζογγολόπουλου

Στο Ιδρυμα Γεώργιου Ζογγολόπουλου στο Π. Ψυχικό είχαμε την ευκαιρία να συνομιλήσουμε με τον ευγενέστατο κ. Μωρέτη, πρόεδρο του ιδρύματος, ο οποίος μας έδειξε τον δρόμο να μελετή- σουμε τον γλύπτη, το έργο και το συναίσθημα.

Θλιβερή παρένθεση της συζήτησής μας στάθηκε η αναφορά στην αλληλογραφία που είχαν με τον δήμο Νίκαιας το 2007, ο οποίος δεν απάντησε ποτέ στην πρόθεση του Ιδρύματος να συμ- βουλέψει και να βοηθήσει στη συντήρηση του έργου. Έπειτα από έρευνα μάθαμε πως, την περί- οδο εκείνη τουλάχιστον, το έργο καθαριζόταν με χλωρίνη από ανθρώπους άσχετους με το αντι- κείμενο.

Αυτό ασφαλώς δεν οφείλεται στην “ασχετοσύνη” του υπαλλήλου αλλά στην απαράδεκτη συνήθη τακτική της τότε διοίκησης προς την ιστορία της πόλης, ενδεχομένως και λόγω έλλειψης γνώσης που όφειλε να έχει, γιατί ασφαλώς αυτό προηγείται της εκτίμησης. Τούτο θα προσπαθήσουμε στο άρθρο, τον δρόμο προς την εκτίμηση…

Η σταυροφορία δια την ανέρερσιν του Ηρώου της πόλεως

Ξεφυλλίζοντας στην Πνευματική Εστία Νίκαιας [ ΠΕΝ ] παλιές εφημερίδες της πόλης, διαβάσαμε για πρώτη φορά στις 9 Απριλίου του 1950, στο πρωτοσέλιδο της “Νέα Ιδέα”, να γίνεται εκτενή αναφορά στο Δημοτικό Συμβούλιο και σε απόψεις Βουλευτών που εξέφραζαν την επιτακτική πλέον ανάγκη να αποκτήσει η πόλη ένα προσκύνημα:

 

Το ζήτημα αρχίζει να χρονίζει επικίνδυνα για την σοβαρότητα της πόλεώς μας. Ενώ ομόφωνα αναγνωρίζεται, ύστερα από δέκα πέντε χρόνια δημοτικής χειραφέτησης, η υποχρέωσις της Νίκαιας ν” αποκτήση το Ηρώον της και να τιμήση τους προμάχους της ελευθερίας της.

Την εποχή εκείνη υπήρχαν έντονες διαφωνίες για το ποιο θα ήταν το ιδανικότερο σημείο που θα έπρεπε να στηθεί ένα τέτοιο μνημείο ώστε να αναδειχτεί όπως πρέπει:

 

…έντονη εκδηλούται και η διαφωνία μεταξύ των Δημ. Συμβούλων, για την πλατεία στην οποία επιβάλλεται ν” ανεγερθή το Ηρώον Νίκαιας. Και η διαφωνία αυτή είναι η αφορμή που προκα- λεί την καθυστέρησι της ενάρξεως των εργασιών για την ανέγερσί του.

Ερωτηθείς από τον δημοσιογράφο της εφημερίδας, ο τότε δήμαρχος Πότης Αλμπάνης απάντη- σε:

 

Η υποχρέωσις της ανεγέρσεως ενός Ηρώου εις την Νίκαιαν, υπέρ των πεσόντων εις τους απελευθερωτικούς μας αγώνας, αποτελεί καθήκον εθνικόν και ως τοιούτον το αντιμετώπισα, από της πρώτης ημέρας της αναλήψεως των καθηκόντων μου ως Δημάρχου Νίκαιας. Οφεί- λω να αναγνωρίσω ότι σχετική εισήγησις μου εις το Δημ. Συμβούλιον, έτυχε της ομοθύμου επιδοκιμασίας των κ. Συμβούλων και κατέστη απόφασις η οποία πρέπει να πραγματοποι- ηθη άνευ αναβολής.

Η Πλατεία Δαβάκη - Πίνδου

Βεβαίως, εις ένα τόσον σημαντικόν ζήτημα δια την πόλιν της Νίκαιας, είναι επόμενον να υ- πάρχουν διαφοραί απόψεων ως προς την καταλληλοτέραν τοποθεσίαν, εις την οποίαν πρέ- πει να ανεγερθή το Ηρώον. Αν λάβωμεν όμως υπ” όψιν μας ότι τούτο δεν θα συμβολίζη μόνον την αναγνώρισιν της θυσίας των ηρωϊκών νεκρών μας, αλλά θα αποτελή και το κοινον προ- σκύνημα κατά τας επισήμους εορτάς, η προσωπική μου γνώμη είναι ότι προς τον σκοπόν αυτόν προσφέρεται, εξ όλων των δημοσίων χώρων περισσότερον η Πλατεία Δαβάκη - Πίνδου. Ευρίσκεται εις την είσοδον της πόλεως και είναι κατά ένα τρόπον, η προθήκη της. Εξ άλλου η λεωφόρος Π. Ράλλη, η οποία την διχοτομεί, εξελίσσεται εις κεντρικήν αρτηρίαν, η οποία μας συνδέει αμέσως με την Πρωτεύουσαν. Τέλος η διαρρύθμισις της είναι κατάλληλος δια παρελάσεις.

Οι Πολεοδομικοί παράγοντες

Υπάρχουν όμως και οι πολεοδομικοί και αρχιτεκτονικοί παράγοντες εις την εκλογήν της κα- ταλληλότητος ενός χώρου δια την ανέγερσιν Ηρώου. Και επί του σημείου τούτου φρονώ ότι θα βαρύνη η γνώμη των ειδικών.
Θα ήτο σκόπιμον να παρακληθούν δυο ειδικοί καθηγηταί του Πολυτεχνείου, να επισκεφθούν την πόλιν μας, να εξετάσουν τους κοινοχρήστους χώρους και να αποφανθούν σχετικώς μετά την επιτόπιον αυτοψίαν των.

Ανάλογον προς τας θυσίας

Ασχέτως όμως των ανωτέρω, εκείνο δια το οποίον κυρίως επιμένω είναι τούτο: Ότι το Ηρώον Νίκαιας, πρέπει να είναι ανάλογον προς τας τεραστίας θυσίας της πόλεως αυτής εις τους παλαιούς και εις τους προσφάτους αγώνας του Έθνους μας.

Την άποψή του για τον τύμβο των πεσόντων εξέφρασε σε άρθρο του και ο συμπολίτης Βουλευ- τής και πρώην Δήμαρχος Νίκαιας Ιωάννης Μελάς. Μέσα από όσα αναφέρει, ανακαλύπτουμε πως η συζήτηση αυτή ξεκίνησε από τον πρώτο κιόλας χρόνο μετά το μαρτυρικό γεγονός. Το άρθρο του είναι εξαιρετικό:

 

Ως Δήμαρχος Νίκαιας κατά το 1945, ασχολήθην με το θέμα της ανεγέρσεως Ηρώου των εν πολέμοις πεσόντων, το οποίον όπως παρετήσησα, είχε προκαλέσει το ενδιαφέρον και προ- κατόχων μου. Το Δημοτικόν μας Συμβούλιον τότε, εμελέτησε το ζήτημα με ιδιαίτερον ενδια- φέρον και αν ενθυμούμαι καλώς, κατέληξε και εις σχετικήν ομόφωνον, όπως συνέβαινε, από- φασιν επί σχετικής μου εισηγήσεως.

Δυστυχώς, υπό τας δυσχερεστάτας συνθήκας, υπό τας οποίας ευρέθημεν τότε εις τον Δή- μον, με ανύπαρκτα σχεδόν οικονομικά, που δύσκολα ημπορούσαν να ανταποκριθούν και εις αυτά τα στοιχειώδη “έξοδα διοικήσεως” και με την νομισματικήν αστάθειαν που διέκρινε εκείνην την εποχήν, και αυτό το ζήτημα μαζύ με όλα τα άλλα μας ενδιαφέροντα, έμεινε μακραν της πραγματοποιήσεως, επαληθεύσαντος και τότε του αξιώματος, ότι “άνευ χρημάτων, ου- δέν ήτο γενέσθαι των δεόντων”.

Τώρα, ευτυχώς, ζήτημα οικονομικής δυνατότητος δεν υφίσταται, καθ” ά γνωρίζω, δια τον Δή- μον μας. Η εν ενεργεία δημοτική αρχή, ηυτύχησε να είναι η πρώτη δημοτική αρχή μετά την Απελευθέρωσιν, η οποία ευρέθη, ημπορώ να είπω, εν πλήρει οικονομική ισχύι και υπό συν- θήκας συνεχούς νομισματικής σταθερότητος.

Κατ” αρχήν, λοιπόν, δεν υπάρχει λόγος αναβολής του θέματος. Είναι καιρός να υπακούση και η Νίκαια εις την ιεράν διάταξιν του νομοθέτου Δράκοντος, ο οποίος είχεν υποδείξει εις τους κατοίκους της Αττικής να μη παραλείψουν να τιμούν τους Θεούς και τους ήρωας της χώρας των, σύμφωνα “με τα ήθη των πατέρων των”.

Επιβάλλεται όμως ιδιαιτέρα προσοχή, τόσον εις το είδος του ανεγερθησομένου ηρώου, όσον και εις την εκλογήν του χώρου της ανεγέρσεως.

Η επιβαλλομένη προσοχή πρέπει να καταβληθή εις την επιλογήν του σχεδίου.

Ούτε περιττοί όγκοι λαξευμένων πετρών, ούτε επιδεικτική σώρευσις λεπτομερειών, αι οποίαι καταλήγουν εις βαρβαρικάς απομιμήσεις, καθώς συμβαίνει με τα Ηρώα τα οποία ακολου- θούν την ρωμαϊκήν παράδοσιν και αι οποία είναι τελείως ξέναι προς την Ελληνικήν γραμμήν, την αναζητούσαν την μεγαλοπρέπειαν εις την απλότητα.

Όσον αφορά την θέσιν, νομίζω ότι επιβάλλεται να εγερθή εις ένα από τους κεντρικωτέρους χώρους της πόλεως και μάλιστα εις σημείων, το οποίον θα προσφέρεται εις την άμεσον αν- τίληψιν όχι μόνον των κατοίκων της πόλεως, αλλά και των διερχομένων. Αυτό πρέπει να απο- τελέση κατά την γνώμην μου, απαρέγκλιτον αρχήν δια κάθε δημόσιον ή δημοτικόν κτίσμα.

Κατά την αντίληψιν αυτήν, το Ηρώον, σκόπιμον είναι να εγερθή εις ένα οιονδήποτε, κατάλ- ληλον όμως, σημείων της κεντρικωτέρας μας λεωφόρου, η οποία συνδέει τας Αθήνας με τον όρμον Κερατσινίου και είναι αρτηρία μεγάλου μέλλοντος.

Υπάρχει μια συνήθεια, πανταχού σχεδόν του Κόσμου να ανεγείρουν τα ηρώα των εις την είσοδον των πόλεων και των χωρίων. Την ευρίσκω ωραίαν την συνήθειαν και δεν αποκρύπτω ότι κατέληξα να θεωρώ κατάλληλον τον τριγωνικόν χώρον του κατεστραμμένου κατά πόλεμον πάρκου της Πριγκηπίσσης Ειρήνης, που ευρίσκεται εις τον Φόρον και προ των Πολυκα- τοικιών, έναντι ακριβώς του Γ” Νεκροταφείου Αθηνών. Ένας σεμνός και επιτυχής τύμβος, των ηρώων των πολέμων, στημένος εις την πύλην της Νίκαιας και αντίκρυ με τον χώρον του Γ” Νεκροταφείου, όπου αναπαύονται αι χιλιάδες των άλλων ηρώων των συμπολιτών θυμάτων της Κατοχής, θα εύρισκεν έτσι την κατάλληλην γειτνίασιν και την ορθήν τοποθέτησιν.

Εκεί, εις την διασταύρωσιν δυο μεγάλων, και των πλέον πολυσυχνάστων λεωφόρων, η αθη- ναίοι επισκέπται του Νεκροταφείου, όλοι οι περαστικοί του κόμβου εκείνου των αστικών και υπεραστικών επικοινωνιών, κοντά εις τους κατοίκους της Νίκαιας, θα κομίζουν τας νοεράς “χοάς” εις την σκιάν των συμπολιτών μας ηρώων, οι οποίοι κατά Πλούταρχον, “εγένον το άν- δρες αγαθοί, υπέρ της ελευθερίας των Ελλήνων αποθανόντες”.

Λίγο πριν τα εγκαίνια

Το καλοκαίρι του ’55, λίγους μήνες πριν τα εγκαίνια, ανακαλύπτουμε μέσα από το άρθρο του Λ. Πετράκου στην μηνιαία εκπολιτιστική επιθεώρηση “η Νίκαια” ότι το γλυπτό αναμενόταν να στηθεί εκείνη τη χρονιά και να εγκαινιαστεί στις εκδηλώσεις μνήμης της 17ης Αυγούστου αλλά δυστυχώς δεν θα προλάβαιναν. Στο άρθρο γίνεται και η πρώτη τεχνική αναφορά:

 

Ο καιρός για το στήσιμο του ηρώου εις μνήμην των ηρώων της Κοκκινιάς που έπεσαν την 17η Αυγούστου 1944 στην πλατεία Οσίας Ξένης πλησιάζει. Η ανέγερσι του μνημείου που θα έπρεπε να είχε γίνη ενωρίτερα αποτελεί δικαίωση της θυσίας εκείνων που έδωσαν αδίστακτα των ζωή τους για την λευτεριά της Πατρίδας μας και ακόμα παράδειγμα για τις επερχόμενες γενεές, ότι ο Ελληνικός λαός δεν υποτάσσεται στον εξανδραποδισμό και τη βία.

Την όλη εκπόνηση του έργου το Δημοτικό Συμβούλιο ανέθεσε ύστερα από διαγωνισμό στον γλύπτη κ. Ζογγολόπουλο. Τον χώρο της πλατείας μελέτησε ο καλλιτέχνης και καθώρισε ωρι- σμένα όρια αναλογιών σε τρόπο ώστε να συνυπάρχουν πλαστικώς όλα τα δοθέντα στοιχεία, Δημαρχείο -που πρόκειται ν” ανεγερθή στην ίδια πλατεία- χώρος και πλατεία μνημείου.

Θέμα του χάλκινου υπό εκτέλεσιν αγάλματος είναι η μορφή μιας Δόξας που φέρει τον πεσόν- τα.

Η προσπάθεια του καλλιτέχνη έτεινε κυρίως στην δημιουργία ενός έργου που χωρίς να πνίγη τον σχετικά μικρό χώρο της πλατείας μπορεί να τοποθετηθή στον άξονα της, να παρουσιάζη πλούσια θεαματική και πλαστική έκφραση και συγχρόνως, με την ανάλαφρη σύνδεση των μαζών, να εκφράζη την βαθύτερη έννοια του θέματος.

Το μνημείο θα αποτελείται από τρία στοιχεία: 1) Το χάλκινο σύμπλεγμα ύψους 3 μέτρων. 2) Το βάθρον του μνημείου και 3) το γύρω του μνημείου πλακόστρωτον με ελαφρό κιγκλίδωμα. Το χάλκινο σύμπλεγμα κατασκευάζεται στην Ιταλία, θα χρησιμοποιηθή δε ορείχαλκος πάχους 5-7 χιλιοστών. Η σύνθεση του μετάλλου θα είναι συνηθισμένη σύνθεση μετάλλων χαλκίνων αγαλμάτων, θα χρησιμοποηθούν δε για την κατασκευή του ράβδοι χαλκού εκ του εμπορίου αποκλειομένων διαφόρων άλλων αντικειμένων.

Η παντίνα θα καθορισθή με βάσει την ιδιαίτερη μελέτη που θα κάνει ο καλλιτέχνης σχετικά με το όλο περιβάλλον της πλατείας, χωρίς να απέχη γενικά από τον πρασινωπό χρωματισμό.

Η στήριξη του χαλκίνου συμπλέγματος θα γίνη με την προσθήκη ειδικών στηριγμάτων, τα ά- κρα των οποίων θα εφάπτωνται με την βάση.

Η βάση του έργου θα γίνη από μάρμαρο Κοκκιναρά το δε πλακόστρωτο από το ίδιο μάρ- μαρο πάχους 0.03.

Η όλη δαπάνη του έργου σύμφωνα με τον προϋπολογισμόν που αναφέρεται στην έκθεση του κ. Ζογγολόπουλου ανέρχεται ει; 192 χιλ. νέες δραχμές.

Δυστυχώς δεν κατέστη δυνατόν το έργο να είναι έτοιμο μέχρι στις 17 Αυγούστου, ώστε να γί- νουν και τα αποκαλυπτήρια την ίδια μέρα. Αλλά κάλλιο αργά παρά ποτέ.

Η πλατεία έχει αποφασιστεί και είναι ίδια με τη σημερινή, η πλατεία της Οσίας Ξένης. Ένας από τους λόγους που επιλέχθηκε βέβαια είναι κάποιος που πλέον δεν ισχύει και αφορά τον προαύλιο χώρο του Δημαρχιακού Μεγάρου το οποίο είχαν σκοπό να οικοδομήσουν στο σημείο που σή- μερα βρίσκεται η Μητρόπολη, δηλαδή πίσω ακριβώς από το γλυπτό. Ενώ είχαν παρθεί οι απο- φάσεις και εκπονηθεί οι ανάλογες μελέτες για το δημαρχείο, η επταετία της χούντας που ακολού- θησε είχε άλλη γνώμη. Το γεγονός μας το επιβεβαιώνει και ο κ. Ιωάννου, ο πρώτος προϊστάμενος της Τεχνικής Υπηρεσίας του δήμου μας:

Το Μνημείο της Κοκκινιάς από το γλύπτη Ζογγολόπουλο

του Γ. ΠΕΤΡΗ

Με το σύμπλεγμα που έστησε στην Κοκκινιά ο γλύπτης Ζογγολόπουλος, ο τόπος μας απόχτησε ένα ακόμα μνημείο με σοβαρές αισθητικές αξιώσεις, που δεν προδίνει και την ιδέα που θέλει να εκφράσει. Το μνημείο αυτό στήθηκε στην πλατεία της Οσίας Ξένης που βρίσκεται στο κέντρο της μεγάλης προσφυγούπολης, για να τιμήσει τη μνήμη των τόσων κατοίκων της που δολοφονή- θηκαν από τους γερμανούς εισβολείς κατά τη γνωστή επίθεση ενάντια στον πληθυσμό της Κοκ- κινιάς που πέρασε στην ιστορία της κατοχής σαν το “μεγάλο μπλόκο”.

Μνημείο που να έχει οποιαδήποτε αντι- στοιχία μ” ένα τέτοιο γεγονός ασφαλώς δεν είναι εύκολο εγχείρημα. Ως τα τώρα η ελληνική παραγωγή, σε τέτοιες περι- πτώσεις, λίγο ή πολύ, είχε δημιουργήσει ξερά φιλολογικά ή αναπαραστατικά συ- μπλέγματα, που έδινα μια εύκολη όσο και αντιαισθητική λύση. Οι σκοτωμένοι φαντάροι που ξεψυχούν στην αγκαλιά μια μορφής που είναι Ελλάδα είτε Ε- λευθερία, ήταν τόσο πολύ κοινό μοτίβο, που στο πίσω - πίσω το είχαν παρα- λάβει και επαρχιώτες μαρμαράδες [που δεν ξέρουμε τι θα έκαναν αν δεν είχαν υπόψη τους τα πρότυπα που 'χαν φτι- άξει οι πρώτοι σπουδαγμένοι έλληνες γλύπτες] και που προσπαθώντας να τα μιμηθούν έφτασαν, όπως γίνεται σε τέ- τοιες περιπτώσεις, στη γελοιοποίησή τους. Ο νεοκλασικισμός του πρωτότυπου στα χέρια ανθρώπων, που δεν είχαν τις τεχνικές δυνα- τότητες ούτε να το αντιγράψουν, έδωσε σύνολα φοβερά αντιαισθητικά και κακοχωνεμένα.

Έχοντας ο Ζογγολόπουλος ν” αντιμετωπίσει ένα παραπλήσιο γεγονός, να φτιάξει ένα μνημείο συμ- βολικό μιας ηρωϊκής - πατριωτικής πράξης δεν φοβήθηκε καθόλου την κακή αυτή παράδοση. Μια μεγάλη φτερωτή φιγούρα που υποβαστάζει απ” τις μασχάλες μιαν άλλη φιγούρα ενός νέου που πέφτει, είναι το θέμα του. Μας το έδωσε όμως το σύμπλεγμα αυτό τόσο γερά αισθητικά στη- ριγμένο, που το ενδιαφέρον του θεατή ξεφεύγει από κείνο που ονομάζουμε θέμα. Η παρουσία της συγκίνησης του καλλιτέχνη είναι έντονη μέσα στις μορφές του και τις δικαιώνει. Χωρίς φιλο- λογία και φλυαρίες, μας έδωσε ένα σύνολο που σου δημιουργεί μιαν εντύπωση σχεδόν συναρ- παστική. Είναι αμφίβολο αν κάτω απ” τον ελληνικό ουρανό στήθηκε ποτέ άλλη καμιά Ελλάδα ή Ελευθερία πιο συγκινημένη, πιο ανθρώπινη.

Παρ” όλο που μια επισταμένη τεχνολογική εξέταση θα δημιουργούσε μερικές βάσιμες επιφυ- λάξεις στο ζήτημα της ισορρόπησης των όγκων του, βασικό θέμα για την γλυπτική, ο Ζογ- γολόπουλος μας έδωσε, παρά το ότι το μέγεθος του είναι πάνω απ” το φυσικό, μορφές που σου επιβάλλονται μα δεν σε πλακώνουν. Τα μέσα του είναι λιτά και δεν υπάρχει καμιά εκζήτηση. Η φιγούρα του νέου είναι γυμνή, κι έτσι είναι πιο εκφραστική, ενώ το ιμάτιο που φορά η πίσω φτε- ρωτή μορφή, είναι ένα παροδικό επεισόδιο, δεν κυριαρχούν οι πτυχώσεις και δεν λιγοστεύουν την εκφραστικότητα της.

Το βασικότερο όμως επίτευγμα είναι ότι οι όγκοι του δεν πέφτουν προς τα κάτω. Την ανάταση που ένοιωθε ο καλ- λιτέχνης μπροστά στην μεγαλειώδη θυσία τόσων πατρι- ωτών, την έχει αποδώσει με τους όγκους του. Οι ψιλό- λιγνες αυτές φιγούρες, που γενικά φαίνεται να αγαπά ο καλλιτέχνης, έχουν μια δική τους ανοδική κίνηση. Ακόμα ο Ζογγολόπουλος μας έδωσε ένα δείγμα καλλιτεχνικής ευσυνειδησίας και ευαισθησίας. Όλες οι λεπτομέρειες έ- χουν μελετηθεί καλά κ σε πολλές περιπτώσεις (στο στή- ριγμα απ” τα χέρια, στα πόδια κτλ.) έχει δώσει λύσεις αρ- κετά αξιόλογες.

Οι μορφές αυτές έχουν αποδοθεί μ” αρκετή ελευθερία, που δεν έφτασε όμως σε αυθαίρετες λύσεις. Και οι αφαι- ρέσεις του είναι νόμιμες και δεν φτωχαίνουν τη φόρμα του. Ο καλλιτέχνης δεν απομακρύνθηκε από τα πράγ- ματα. Οι μορφές του είναι ρεαλιστικές, βγαλμένες έξω απ” τα ακαδημαϊκά πλαίσια.

Η στήλη τούτη έχει χρέος να χαιρετήσει το μνημείο τούτο σαν μια καλή αρχή. Ο Δήμος της Κοκκινιάς έχει στο ενεργητικό του ένα σημαντικό καλλιτεχνικό επίτευγμα, που θα μπορούσε ν” αποτελέσει αξιοσύστατο παράδειγμα. Η επανάληψη του θα ήταν οπωσδήποτε ευεργετική για την αισθητική των δημόσιων χώρων, που είναι πια καιρός να πάψουν να κακοπαθαίνουν απ” τα χέρια ακατάλληλων για τέτοιες δουλειές ανθρώπων.

Ο Δήμος Κοκκινιάς πρόσφερε επίσης μια σημαντική υπηρεσία στο κοινό γιατί του έδωσε ένα μέσον αισθητικής πια διαπαιδαγώγησης. Είναι μια πλευρά που δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε και που είναι επίσης σωστό να βρει γρήγορα τη συνέχεια της.

Επιθεώρηση Τέχνης [Τεύχος 22, Οκτώβριος 1956]

Γεώργιος Ζογγολόπουλος

Ο Γεώργιος Ζογγολόπουλος δεν ήταν ένας γλύπτης που απλώς κέρδισε τον διαγωνισμό για το Ηρώο της Νίκαιας. Πρόκειται για έναν από τους σπουδαιότερους καλλιτέχνες στην Ελλάδα και το Εξωτερικό. Έργα του όπως το Μνημείο Ζαλόγγου, το Cor-ten στην είσοδο της ΔΕΘ, οι Ομπρέ- λες στο Ψυχικό, τη Θεσσαλονίκη, τον ΟΤΕ, το metro και τις Βρυξέλες, το Πεντάκυκλο στην πλα- τεία Ομονοίας, οι Ολυμπιακοί Κύκλοι στο αεροδρόμιο και πολλά άλλα, αποτελούν τομή στην τέ- χνη.

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1903 και σπούδασε γλυπτική στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών με δάσκαλο τον Θ. Θωμόπουλο [1924-1930]. Από το 1933 έως και το 1944 ήταν καθηγητής σχε- δίου στη Σιβιτανίδειο Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων.

Γνωρίζει και στην συνέχεια παντρεύεται [1936] την ζωγράφο Ελένη Πασχαλίδου, μαθήτρια του Παρθένη. Το έτος 1946, διατέλεσε Αντιπρόεδρος του Καλλιτεχνικού Επιμελητηρίου και Πρόε- δρος των Γλυπτών.

Τα χρόνια 1949-1950, με υποτροφία της γαλλικής κυβέρνησης, εργάστηκε στο ατελιέ του γλύπτη Marcel Gimond στο Παρίσι.

Το 1952-1954 με υποτροφία του Ελληνικού Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών [ΙΚΥ], πηγαίνει μαζί με την Ελένη στην Ιταλία όπου μελέτησε τις τεχνικές της χαλκοχυτικής [Fonderia Nicci, Ρώ- μη και Fonderia Domeniccini, Pistoia]. Στην Φλωρεντία και την Πάντοβα μελετά τη γλυπτική της Αναγέννησης.

Μελέτησε επίσης το έργο των Michelangelo, Pisano, Donatello, Manzoni, Manzu, Marini, Pomo- doro, καθώς και την ετρουσκική τέχνη.

Υπήρξε μέλος της εξεταστικής επιτροπής διαγωνισμού του Ι.Κ.Υ. για την αποστολή υποτρόφων γλυπτικής στο εξωτερικό [1957-58-59].

Από το 1953 υπήρξε μέλος της Ευρωπαϊκής Εταιρίας Πολιτισμού-Société Européenne de Cul- ture και το διάστημα 1960-1988, μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου-Biennale Βενετίας.

Το 1975 συμμετείχε στην 20η Διεθνή Συνάντηση της Γενεύης.

Το ’80 συμμετείχε στη Β” Διεθνή Εικαστική Συνάντηση στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελ- φών.

Ήταν ενεργό μέλος καλλιτεχνικών ομάδων, όπως η Oμάδα Τέχνης, η Ένωσις Eλεύθεροι Kαλλιτέ- χναι, ο Σύνδεσμος Eλλήνων Kαλλιτεχνών, η Oμάδα Στάθμη, η Oμάδα Tομή, η Ομάδα για την επι- κοινωνία και εκπαίδευση στην τέχνη, συμμετέχοντας σε εκθέσεις κ συναντήσεις των ομάδων αυ- τών.

Δεκάδες έργα του ανήκουν σε ιδιωτικές συλλογές και Ιδρύματα ενώ πολλά βρίσκονται εγκατεστη- μένα σε δημόσιους χώρους και πλατείες στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο.

Εκπροσώπησε την Ελλάδα στην Biennale της Bενετίας [1940, 1956, 1964, 1991, 1993, 1995 κ 1997], στη Biennale του Καΐρου [1946] και στην Biennale του Sao Paulo [1957].

Συμμετείχε σε όλες τις Πανελλήνιες εκθέσεις εκτός από την περίοδο της δικτατορίας 1967-1974.

Τον Φεβρουάριο του 2004 σύστησε το κοινωφελές Ιδρυμα Γεωργίου Ζογγολόπουλου με έδρα την κατοικία του που ήταν και το εργαστήριό του. Πέθανε τον Μάιο του ίδιου έτους.

_________________

Σχόλιο Αρχισυντάκτη

Το halkidona.gr, σε συνεργασία με το Ιδρυμα Γεώργιος Ζογγολόπουλος, στα πλαίσια της εκδή- λωσης που οργανώνει το 2012 για τα δημόσια γλυπτά του καλλιτέχνη, πρότεινε μια ιστορική συν- τήρηση του έργου, σε συνεργασία με τον Δήμο Νίκαιας - Αγ. Ι. Ρέντη, η οποία θα περιλαμβάνει τη δημιουργία και επανατοποθέτηση του κλαδιού ελιάς που έπαψε να κρατά ο νέος από το 1957, ένα μόλις χρόνο μετά την εγκαινίαση του μνημείου. Το Ίδρυμα μας υποσχέθηκε πως θα το μελε- τήσει.

Είναι το ελάχιστο που θα μπορούσαμε να κάνουμε ως φόρο τιμής στο εμβληματικό έργο τέχνης της Νίκαιας, το οφείλουμε σε όλους όσους προσπάθησαν για την ανέγερσή του και στον δημι- ουργό του. Το οφείλουμε σε όσους μαρτύρησαν για να ζούμε τώρα ελεύθεροι μα πάνω απ” όλα, το οφείλουμε στα παιδιά που στέκονται εμπρός του…

 

Νέα Ιδέα [ Ετος Α', Αρ. Φύλλου: 10 - Κυριακή, 9 Απριλίου 1950 ]

Επιθεώρηση Τέχνης [ Τεύχος 22, Οκτώβριος 1956 ]

Ίδρυμα Γεώργιου Ζογγολόπουλου: Επιστολή Συντήρησης του έργου “Πεσόντες”

 

facebook Μοιράσου το στο facebook

Σχετικά Posts

5 σχόλια στο άρθρο “Το έμβλημα της Νίκαιας”

  1. Pierros Mayroeidogonas

    Κύριε ΒΕΡΑΝΗ ΓΙΩΡΓΟ συγχαρητήρια πολύ καλή δουλειά.

  2. kyriakos

    Στο βίντεο του Ιωαννου Λοϊζου που αναφέρει για καποιον γλύπτη Κοσμά από Νίκαια, είναι ο Κοσμάς Δοβλέτογλου.

    Κοσμάς Δοβλέτογλου Μερσίνα Μικράς Ασίας 1920 - 1994
    Σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας με δασκάλους τον Μ. Τόμπρο και τον Κ. Δημητριάδη. Συνέχισε αργότερα τις σπουδές του στην École des Beaux Arts του Παρισιού κοντά στον M. Gimond. Το έργο του βασίζεται στη γεωμετρική αφαίρεση. Οι ανθρώπινες φιγούρες αποδίδονται σχηματοποιημένες. Έχει κάνει ατομικές εκθέσεις στην Αθήνα και τη Βενεζουέλα και έχει πάρει μέρος σε ομαδικές εκθέσεις, πανελλήνιες και διεθνείς.

  3. Μανώλης Καπάνταης

    ΘΕΩΡΩ ΟΤΙ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΔΙΑΒΑΖΩ ΤΕΤΟΙΑ ΔΟΥΛΕΙΑ ΠΟΥ ΔΙΑΘΕΤΕΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ ΑΓΑΛΜΑ. ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΝΑ ΑΝΑΦΕΡΕΙ ΚΑΙ ΤΙΣ ΓΝΩΜΕΣ ΤΟΣΩΝ ΠΟΛΛΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗΣ ΤΟΥ ΗΡΩΟΥ.

    ΙΣΩΣ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΙΓΜΗ ΠΟΥ ΜΕ ΤΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΩΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΟΥΝ ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΤΟΥ ΚΑΤΡΑΚΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ.

    ΚΑΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΡΑΦΤΕΙ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ Η ΟΠΟΙΑ ΘΑΣ ΔΙΔΑΣΚΕΤΑΙ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ.

    ΓΙΩΡΓΟ ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΣΟΥ.

  4. Βασίλης Σταυρόπουλος

    Ιστορία, τέχνη και στοιχεία παράδοσης είναι αυτά που εμφανίζονται στο εξαιρετικό αυτό πόνημα. Θεωρώ ότι τα στοιχεία που εμφανίζονται, παλιά και νέα πρέπει να αξιοποιηθούν να εμπλουτιστούν, αλλά και να διαδοθούν στους Νικαιώτες και κυρίως στη νέα γενιά, που στη πλειοψηφία της αγνοεί την ιστορία και τη προσφορά αυτής της πόλης στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Να ένα πεδίο δράσης για το Δήμο, τους πολιτιστικούς και κοινωνικούς φορείς της πόλης, αλλά και του εκπαιδευτικούς στα πλαίσια καινοτόμων δράσεων μέσα στα σχολεία. Σε μια περίοδο που οι αρχές και οι αξίες καταρρέουν, το να “τιμάς τους θεούς και τους ήρωες σου” είναι αναγκαίο. Ένα μεγάλο μπράβο στα παιδιά του halkidona.gr αλλά και στον Γ.Β. και εύχομαι η προσπάθεια αυτή να έχει όχι μόνο συνέχεια άλλα να βρει και μιμητές. Το χρειάζεται η πόλη το χρειαζόμαστε όλοι μας…

  5. Νατάσα Χατζοπούλου

    Είναι από τις ελάχιστες φορές που νιώθω πόσο μεγάλη τιμή είναι να ζούμε σ’αυτη την πόλη! Χίλια συγχαρητήρια σε σας για την εργασία αυτή! Τα έργα του Ζογγολόπουλου όπως αυτο που κοσμεί την πλατεία 17ης Αυγούστου ή εκείνο του Ζαλόγγου εξιστορούν χωρις να μιλανε το μεγαλείο της ψυχής και τα ιδανικά που δεν ξεθωριάζουν ποτέ!

Σχολιάστε