Στις 17 Αυγούστου του 1944 η Νίκαια [Κοκκινιά εκείνα τα χρόνια] θα ζήσει την πιο μαρτυρική της στιγμή, όταν γερμανοτσολιάδες και ταγμα- τασφαλίτες σκότωσαν 300 και πλέων Έλληνες πατριώτες στο ταπη- τουργείο δίπλα από την πλατεία της Οσίας Ξένης.

Με αφορμή τα γεγονότα αυτά, όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος, η Πα- νελλήνια Ένωση Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης [ΠΕΑΕΑ] με το παράρ- τημα του Δημοτικού Στρατού Ελλάδος [ΔΣΕ] στην Κοκκινιά και ο Δήμος Νίκαιας, προσκαλούν όλους του πολίτες, να λάβουν μέρος στις εκδηλώ- σεις τιμής κ μνήμης των  εκτελεσθέντων του  Μπλόκου  Κοκκινιάς 1944

.

 Πρόγραμμα Εκδηλώσεων

17 Αυγούστου

ΤΡ

 Κατάθεση στεφάνων στα παρακάτω σημεία της πόλης:

Ώρα	Τοποθεσία / Εκδήλωση
18:00	Πλατεία Αγίου Νικολάου
18:20	Μνημείο Ομήρων Γερμανίας [εντός του πρώην νεκροταφείου Νεαπόλεως]
18:40	Πλατεία Διαμάντως Κουμπάκη
18:55	Αρμένικα [Ακροπόλεως & Αρτέμιδος - Νεάπολη]
19:20	Πλατεία Ηρώων [Γρηγορίου Ε΄& Ροδοπόλεως]
19:40	Κ. Γέμελου & Μεναιμένης
20:00	Κασταμονής & Ιωνίας
20:15	Μάνδρα Μπλόκου Κοκκινιάς Ομιλία εκπροσώπου της Πανελλήνιας Ένωσης Εθνικής Αντίστασης - ΔΣΕ παράρτημα Κοκκινιάς και του Δημάρχου Νίκαιας κ. Στέλιου Μπενετάτου
20:45	Συναυλία με αντιστασιακά τραγούδια στον Ιερό Χώρο της Μάνδρας

.

18 Αυγούστου

ΤΕ

Ώρα	Τοποθεσία / Εκδήλωση
17:00	Μάνδρα Μπλόκου Κοκκινιάς Διεξαγωγή Μονοήμερου Τουρνουά Σκακιού “active rapid”, αφιερωμένο στα θύματα του Μπλόκου της Κοκκινιάς.

.

20 Αυγούστου

ΠΑ

Ώρα	Τοποθεσία / Εκδήλωση
17:00	Πολιτιστικός Πολυχώρος “Μάνος Λοίζος” 18ο Διεθνές Σκακιστικό Τουρνουά [open] “Τιμή στην Εθνική Αντίσταση” [συνεργασία Ο.Φ.Ο.Ν., Φυσιολάτρη].

.

21 Αυγούστου

ΣΑ

Ώρα	Τοποθεσία / Εκδήλωση
17:00	Πολιτιστικός Πολυχώρος “Μάνος Λοίζος” 18ο Διεθνές Σκακιστικό Τουρνουά [open] “Τιμή στην Εθνική Αντίσταση” [συνεργασία Ο.Φ.Ο.Ν., Φυσιολάτρη].

.

22 Αυγούστου

ΚΥ

Ώρα	Τοποθεσία / Εκδήλωση
10:00	πλατεία 17ης Αυγούστου 1944 Προσέλευση Επισήμων, Εκπροσώπων και Μαζικών Φορέων Επιμνημόσυνη δέηση Χαιρετισμοί εκπροσώπων Αντιστασιακών Οργανώσεων Ομιλία Δημάρχου Νίκαιας κ. Στέλιου Μπενετάτου Κατάθεση στεφάνων Ενός λεπτού σιγή “Επέσατε θύματα” Εθνικός Ύμνος Πορεία στο χώρο του Κοινοτάφειου του Γ΄ Νεκροταφείου Κατάθεση στεφάνων Προσκλητήριο νεκρών Ενός λεπτού σιγή “Επέσατε θύματα” Εθνικός Ύμνος Τέλος εκδήλωσης
17:00	Πολιτιστικός Πολυχώρος “Μάνος Λοίζος” 18ο Διεθνές Σκακιστικό Τουρνουά [open] “Τιμή στην Εθνική Αντίσταση” [συνεργασία Ο.Φ.Ο.Ν., Φυσιολάτρη].

.

23 Αυγούστου

ΔΕ

Ώρα	Τοποθεσία / Εκδήλωση
17:00	Πολιτιστικός Πολυχώρος “Μάνος Λοίζος” 18ο Διεθνές Σκακιστικό Τουρνουά [open] “Τιμή στην Εθνική Αντίσταση” [συνεργασία Ο.Φ.Ο.Ν., Φυσιολάτρη].

.

24 Αυγούστου

ΤΡ

Ώρα	Τοποθεσία / Εκδήλωση
17:00	Πολιτιστικός Πολυχώρος “Μάνος Λοίζος” 18ο Διεθνές Σκακιστικό Τουρνουά [open] “Τιμή στην Εθνική Αντίσταση” [συνεργασία Ο.Φ.Ο.Ν., Φυσιολάτρη].

.

25 Αυγούστου

ΤΕ

Ώρα	Τοποθεσία / Εκδήλωση
17:00	Πολιτιστικός Πολυχώρος “Μάνος Λοίζος” 18ο Διεθνές Σκακιστικό Τουρνουά [open] “Τιμή στην Εθνική Αντίσταση” [συνεργασία Ο.Φ.Ο.Ν., Φυσιολάτρη].

.

26 Αυγούστου

ΠΕ

Ώρα	Τοποθεσία / Εκδήλωση
17:00	Πολιτιστικός Πολυχώρος “Μάνος Λοίζος” 18ο Διεθνές Σκακιστικό Τουρνουά [open] “Τιμή στην Εθνική Αντίσταση” [συνεργασία Ο.Φ.Ο.Ν., Φυσιολάτρη].

.

27 Αυγούστου

ΠΑ

Ώρα	Τοποθεσία / Εκδήλωση
17:00	Πολιτιστικός Πολυχώρος “Μάνος Λοίζος” 18ο Διεθνές Σκακιστικό Τουρνουά [open] “Τιμή στην Εθνική Αντίσταση” [συνεργασία Ο.Φ.Ο.Ν., Φυσιολάτρη].

.

Τακτική Μπλόκων

Λίγους μήνες πριν την απελευθέρωση της Ελλάδος, οι Γερμανοί ξεκίνησαν μεγάλες επιχειρήσεις στις περιοχές που αντιστεκόντουσαν στην Γερμανική κατοχή.

Τα περισσότερα μπλόκα έγιναν με εντολή του Δρ. Βάλτερ Μπλούμε, διοικητή για τις υποθέσεις ασφαλείας των SS και στενό βοηθό του διοικητή των SS, Βάλτερ Σιμάνα.

Ο Μπλούμε ήταν αυτός που ανάπτυξε τη “Θέση του Χάους” και αφορούσε τις συστηματικές αντι- κουμμουνιστικές επιχειρήσεις στα προάστια της Αθήνας και του Πειραιά.

Ο Βάλτερ Σιμάνα παραδεχόταν ανοιχτά πως ο στόχος του ήταν να σπείρει τη διχόνοια ανάμεσα στους Έλληνες, ώστε “να επιτρέψει στους Γερμανούς να κάθονται πιο πίσω και να κοιτάνε με την ησυχία τους τη μάχη”. Έτσι τα Τάγματα Ασφαλείας και η Χωροφυλακή αναλάμβαναν τον κύριο ρόλο στα μπλόκα για λογαριασμό των Ναζί, έχοντας πάντα όμως μαζί τους ισχυρότατες γερμα- νικές δυνάμεις.

Μετά την μάχη της Κοκκινιάς [του Μάρτη του 1944] που εξελίχθηκε μέσα σε απίστευτες οδομα- χίες μεταξύ ταγματασφαλιτών, ανδρών της ειδικής ασφάλειας [αντικομουνιστική μονάδα που έπαιρνε εντολές από τα SS και καθοδηγούνταν από τον Αλέξανδρο Λάμπου] και Γερμανών από την μια ενάντια τμημάτων του εφεδρικού ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ από την άλλη, που αντιστάθηκαν για τρεις-τέσσερις ημέρες, με αποτέλεσμα να τους αναγκαστούν σε υποχώρηση, έρχεται ο Αύγου- στος…

Στις 15 Αυγούστου προσπάθησαν να ξαναχτυπήσουν την Κοκκινιά χωρίς επιτυχία. Οι κάτοικοι της πόλης αντιστάθηκαν διώχνοντας τους Γερμανούς.

.

17 Αυγούστου 1944

Στις 2:30 το πρωί ξεκινά το δράμα την προσφυγούπολης του Πειραιά. Δεκάδες γερμανικά καμιόνια περικυκλώνουν τις γύρω περιοχές που περικλείουν την Κοκκινιά από Κορυδαλλό, Αιγάλεω, Δαφνί και Ρέντη, μέχρι Κερατσίνι, Φάληρο και Πειραιά. Ο κλοιός σφίγγει. Τα χαράματα της Παρασκευής 17 Αυγούστου του 1944, πριν ακόμα φέξει το πρώτο φως του ήλιου, η Κοκκινιά βρέθηκε περικυκλωμένη από περίπου 4000 γερμανοτσολιάδες με αρχηγό τον Ι. Πλυτζανόπουλο.

Λίγο μετά τις 6:00, ακούγονται τα “χωνιά” των ταγματασφαλιτών στους δρόμους της Κοκκινιάς:
“Προσοχή-Προσοχή! Σας μιλάνε τα τάγματα ασφαλείας. Όλοι οι άνδρες από 14-60 ετών να πάνε στην πλατεία της Οσίας Ξένης για έλεγχο ταυτοτήτων. Όσοι πιαστούν στα σπίτια τους θα τουφεκίζονται επί τόπου”.

Μερικοί κρύβονται όπως-όπως σε στέγες, καταπακτές, πηγάδια… όπου βρουν. Με υποκόπα- νους γκρεμίζονται οι πόρτες των φτωχών παραγκόσπιτων και με βρισιές και κλωτσιές σέρνονται κυριολεκτικά προς τον τόπο του Μαρτυρίου, εκατοντάδες κόσμου. Αρκετοί ήταν εκείνοι που δεν υπάκουσαν στην εντολή και εκτελέστηκαν επί τόπου στα σπίτια τους.

Μέσα σε μια ατμόσφαιρα τρόμου που επιτείνονταν από τους αναρίθμητους πυροβολισμούς και τις εκρήξεις χειροβομβίδων, μάζεψαν όλους τους άνδρες δεκατεσσάρων έως εξήντα ετών στην πλατεία της Οσίας Ξένης. Συγκεντρώθηκαν περίπου 20.000 άτομα, όσοι μπορούσαν να χωρέ- σουν στην πλατεία. Γύρω στις 8.00 η πλατεία της Οσίας Ξένης, αλλά και οι γύρω δρόμοι, έχουν γεμίσει από κόσμο.

Οι ταγματασφαλίτες είχαν ήδη ξεκινήσει το πλιάτσικο στα φτωχικά προσφυγικά σπίτια της περιο- χής χτυπώντας και βασανίζοντας ανελέητα όσους είχαν απομείνει σε αυτά.

Ο Δημήτρης Λιάτσος γράφει: “Ξεχύνονται σαν τους λύκους στους δρόμους, μέσα στα στενά, στις πλατείες με ένα και μοναδικό σκοπό. Να χτυπήσουν μια και καλή την αντάρτισσα Κοκκινιά, να μην ξανασηκώσει κεφάλι”. [σελ. 24]

Τα ηγετικά στελέχη του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ καταδείχθηκαν αμέσως από τους προδό- τες [κουκουλοφόρους αλλά και φανερούς, όπως ο Γ. Σγούρος με το γιο του] και εκτελέστηκαν.

Ο συνταγματάρχης των ταγματασφαλιτών Ι. Πλυντζανόπουλος, που φοράει κάσκα και κρατά μαστίγιο, δίνει το γενικό πρόσταγμα. Ο ταγματάρχης Γ. Σγούρος με το γιο του “μπέμπη” [Θεόδω- ρο Σγούρο] που είναι ντυμένος τσολιάς και οπλισμένος με αραβίδα, παίρνουν θέσεις.

Η ζέστη είναι αφόρητη και αρκετοί είναι αυτοί που λιποθυμούν και ζητούν εναγωνίως λίγες σταγόνες νερό. Όσες γυναίκες προσπαθούν να πλησιάσουν τους κρατούμενους προσφέροντάς τους από τις πήλινες στάμνες λίγο νερό, κακοποιούνται μπροστά σε όλους.

Οι προδότες Κιρκόρ Μπαταβιάν, Μπατράνης, Γρηγόρης Ιωαννίδης, Μπεμπέκογλου, Μεϊμάρης κ.α. με κουκούλες ξεχύνονται στο γονατισμένο πλήθος που κοιτά προς το έδαφος για να δυσκολέψουν το έργο τους. Αλλά και δοσίλογοι Βακαλόπουλος, Παρθενίου, Τσιμπιδάρος, Τσανακαλιώτης, Τηλέμαχος, Μόρφης [της ειδικής ασφάλειας], Μητρόπουλος, Γκίνος, μαζί με τον λοχαγό Παπαγεωργίου και τον διερμηνέα Ανθόπουλο, χωρίς κουκούλα, δείχνουν με το δάχτυλο τεντωμένο: “Εσύ εκεί, κι εσύ εμπρός σήκω. Εσύ ο κομμουνιστής”.

Ο γνωστός χαφιές της Κοκκινιάς Μπατράνης, διακρίνει μέσα στο πλήθος τον λοχαγό του ΕΛΑΣ Αποστόλη Χατζηβασιλείου. Με ειρωνεία τον χαιρετά: “τα σέβη μου λοχαγέ” χιμώντας πάνω του οι ταγματασφαλίτες. Με την ξιφολόγχη του βγάζουν το μάτι και του σχίζουν τα μάγουλα, τον περιφέρουν ανάμεσα στο πλήθος ζητώντας του να προδώσει. Η απάντηση του ΕΛΑΣίτη λοχαγού ήταν “Πατριώτες, σηκώστε το κεφάλι, μη φοβάστε. Δεν πρόκειται να προδώσω κανέναν”. Σέρνεται για να κρεμαστεί αναίσθητος. Λίγο πριν το τέλος του ψέλλισε: “ΠΑΤΡΙΩΤΕΣ ΕΚΔΙΚΗΣΗ”.

Ο γραμματέας της ΚΟΒ Κιλικιανών του ΚΚΕ, Παναγιώτης Ασμάνης, κομματιάστηκε στην κυριο- λεξία καθώς τον έσερναν για εκτέλεση στην “Μάντρα” [ένα Ταπητουργείο που είχε μαντρωμένο προαύλιο δίπλα στην πλατεία και άνηκε στον υφαντουργό Παγιασλή]. Τον Ασμάνη τον σκότωσε ο ίδιος ο Πλυντζανόπουλος.

Ο Γερμανός δήμιος που βρίσκεται στο πόστο του μέσα στη “Μάντρα” πίνει συνέχεια ούζο και με το όπλο του συνεχώς εκτελεί. Πίνει, βρίζει, εκτελεί και συνεχώς αναφωνεί “alles communist ka- put” [“όλοι οι κομμουνιστές θα πεθάνουν”].

.

Διαμάντω Κουμπάκη

Η Διαμάντω Κουμπάκη ήταν ηγετικό στέλεχος της ΕΠΟΝ Πειραιά. Την ώρα των εκτελέσεων μια ομάδα ανταρτών με επικεφαλής τους την ξακουστή αντάρτισσα Διαμάντω, κρύβονται στον Καραβά [Νεάπολη]. Ξαφνικά γερμανικά καμιόνια κυκλώνουν την περιοχή και αρχίζουν να καίνε τα σπίτια. Από τα 90 σπίτια της περιοχής καίγονται τα 80. Για το λόγο αυτό η συνοικία του 4ου Καραβά ονομάστηκε “Καμένα”.

Στις 11:00 π.μ., οι Γερμανοί πληροφορούνται ότι στη Νεάπολη προδόθηκε [σύμφωνα με μαρτυρίες από τον Τάσο Μπαλασάκ] το κρησφύγετο μιας ομάδας του εφεδρικού ΕΛΑΣ, στην οποία συμ- μετείχε η Διαμάντω Κουμπάκη. Οι Γερμανοί την συλλαμβάνουν και την βασανίζουν. Κατευθυνόμενοι προς την “Μάντρα”, η Διαμάντω τους έβριζε και τους απαντούσε “σαν και εσάς προδότες εγώ έφαγα 65!”.

Παρά το άγριο ξυλοδαρμό της με τους υποκόπανους των όπλων, φθάνοντας στη Μάντρα του μαρτυρίου και λίγο πριν την εκτελέ- σουν βρήκε το κουράγιο να φωνάξει “Μια ζωή τη χρωστάμε, ας μην την πάρουν οι προδότες. Υπάρχουν χιλιάδες λεβέντες που θα τους εκδικηθούν”.

Παρόμοια κατάληξη θα έχει και μια άλλη ηρωίδα, η Αθηνά Μαύρου. Καθώς την έσερναν βίαια στην Οσία Ξένη, για να μαρτυρήσει όσους γνώριζε, φώναξε: “αδέλφια το κεφάλι ψηλά, δε γνωρίζω κανέναν και ας με φάει το βόλι του Γερμανού”.

Λίγο μετά το μεσημέρι σταματούν οι εκτελέσεις. Στο χώρο της Μάντρας η εικόνα είναι τρομερή. Σωρός τα πτώματα, τσουβαλιασμένα το ένα πάνω από το άλλο. Το αίμα έχει καλύψει το πάτωμα στον στεγασμένο χώρο.

Οι Γερμανοί αηδιασμένοι δίνουν διαταγή στους κουκουλοφόρους να σκυλέψουν τους νεκρούς. Αυτοί ορμούν πάνω στα εκτελεσμένα κορμιά και αρχίζουν να τους παίρνουν ότι αντικείμενα αξίας είχαν πάνω τους. Ρολόγια, δαχτυλίδια, βέρες, δόντια κ.α. Οι Γερμανοί βλέπουν με αποτροπιασμό την κατάντια τους και εκτελούν κάποιους από αυτούς επί τόπου. Ανάμεσα σ’ αυτούς ήταν και οι Μπατράνης και Μπεμπέκογλου οι οποίοι με την κουκούλα στην τσέπη μένουν τα κορμιά τους στον ίδιο τόπο που σκοτώθηκαν τα θύματά τους.

Ο υπαστυνόμος Λευτέρης Παπανάγλου [μέλος του ΕΑΜ] λαμβάνει εντολή από το Διοικητή του 5ου Αστυνομικού Τμήματος να επιβλέψει τη μεταφορά των εκτελεσμένων από το χώρο της “Μάν- τρας” στο Γ’ Νεκροταφείο. Κατόπιν διαταγής οι εργάτες του Δήμου θάβουν τους εκτελεσμένους της “Μάντρας” στο Γ’ Νεκροταφείο και τους εκτελεσμένους των Καμένων στο Νεκροταφείο της Ανάληψης.

.

Όμηροι

Στις 6:00 μμ, μετά από ένα ξεδιάλεγμα, περίπου 8.000 Κοκκινιώτες όμηροι ξεκινούν για το στρα- τόπεδο του Χαϊδαρίου.

Οι όμηροι οδηγούνται σε φάλαγγα ανά τέσσερις και σ’ αυτή την απόσταση, των περίπου επτά χιλιομέτρων, όσοι πέφτουν κάτω από την εξάντληση, την δίψα ή τη ζέστη, βασανίζονται αμέσως.

Όπως αναφέρει ο μαχητής του ΕΛΑΣ Αγ. Σοφίας Πειραιά, Μιχάλης Γρηγοράκης, ο οποίος συμ- μετείχε σ’ αυτήν την πορεία, ένας από τους ταγματασφαλίτες που τους συνόδευαν, καθ’ όλη τη διαδρομή φώναζε “Η Κοκκινιά δεν είναι εδώ. Η Γερμανία είναι εδώ. Πάρτε το χαμπάρι. Θα πεθάνετε όλοι σας”.

Από το Χαϊδάρι, γύρω στα 1.800 άτομα σέρνονται στα κολαστήρια της Γερμανίας. Κοκκινιώτες κλείστηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης στο Μανχάϊμ, Νταχάου, Μπούνχεβαλντ, Μπίπλις, Άουσβιτς και αλλού.

.

Περιστατικά

Από τα πιο περίεργα γεγονότα του μπλόκου είναι η μαρτυρία του Δημήτρη Χάρου ενός “εκτελε- σμένου” που αν και στήθηκε στον τοίχο κατάφερε να επιζήσει:
“Πηδάμε τη μάντρα του σπιτιού μαζί με τον αδερφό μου. Για κακή μας όμως τύχη, βρέθηκαν μπροστά μας Γερμανοί. Εκεί χωρίς καμιά διατύπωση μας έστησαν στον τοίχο του σπιτιού μας, μπροστά στα μάτια της μάνας μας. Δυο πιστολιές και ο αδερφός μου έπεσε νεκρός. Δεν πρόλαβα καλά-καλά να τον δω πεσμένο κι έπεφτα κι εγώ χτυπημένος στο χέρι και στην κοιλιά. Πνιγμένος στο αίμα έβλεπα το Γερμανό να ετοιμάζεται για τη χαριστική βολή. Σαν κεραυνός αντήχησε η πιστολιά στ’ αυτί μου. Ένα κόκκινο σύννεφο μου σκότισε τα μάτια. Αργότερα συνήλθα. Γύρω μου άκουγα τα γερμανικά γαυγίσματα. Έμεινα ακίνητος… Σώθηκα… Η σφαίρα με βρήκε στο αυτί και βγήκε από το μάγουλο…”.

Ο ΕΛΑΣίτης Θόδωρος Μακρής και η ομάδα του, κατάφερε να σπάσει το μπλόκο μαζί με άλλους οκτώ πατριώτες. Κάποιοι διέφυγαν δίνοντας πραγματική μάχη. Νεκροί πέφτουν ο Θεόδωρος Μακρής και ο Ιταλός Αντιφασίστας που είχε προσχωρήσει στον ΕΛΑΣ Νίνο ή Πέτρος.

Ο Κώστας Περιβόλας, προσπάθησε με απαράμιλλο θάρρος να σκοτώσει κατά την διάρκεια του μπλόκου, στην Πλατεία Οσίας Ξένης, τον Πλυτζανόπουλο, ορμώντας επάνω του, μπρος στα έν- τρομα μάτια Γερμανών και ταγατασφαλιτών, πιάνοντας τον από το λαιμό. Ο Πλυτζανόπουλος όμως δυστυχώς προλαβαίνει και τον εκτελεί επί τόπου.

Θέλω να διηγηθώ και μια μαρτυρία [από πρώτο χέρι], κατά τις εκτελέσεις, εκτελέστηκαν και δύο αδέλφια, ο ένας από τους δύο, έπεσε λιπόθυμος, την ώρα που πυροβολούσαν και λούστηκε με το αίμα του αδελφού του που έπεσε πάνω του, όταν συνήλθε έμεινε ακίνητος και περίμενε, όταν ήρθαν τα κάρα για να μεταφέρουν τους εκτελεσμένους στο Γ’ Νεκροταφείο, ψιθύρισε στον άνθρωπο που τους φόρτωνε: “είμαι ζωντανός”. Ο άνθρωπος αυτός φρόντισε να τον τοποθετήσει έτσι στο κάρο ώστε να μπορεί να ανασαίνει και να είναι προφυλαγμένος. Όταν τους πήγε στο Γ’ Νεκροταφείο φρόντισε να τον ρίξει τελευταίο και να τον σκεπάσει με λίγο χώμα, έτσι αυτός ο άντρας όταν χαλάρωσε η φύλαξη [διότι οι νεκροί φυλαγόντουσαν στο νεκροταφείο], βγήκε από τον τάφο και ήρθε στην Κοκκινιά. Στο σπίτι του γινόταν κηδεία [χωρίς πτώματα] από την μάνα του και τους συγγενείς [και για τους δύο]. Αντιλαμβάνεστε πως έκαναν όταν τον είδαν μπροστά τους. Ήθελα να σημειώσω ότι τον άνθρωπο αυτό τον είδαν να αγκαλιάζεται, με τον πατέρα μου σε μια πορεία ειρήνης την δεκαετία του 60 και εκεί έμαθα την ιστορία που ιστόρισα.

Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι οι κουκουλοφόροι στο σύνολό τους ήταν ΕΑΜίτες και αυτοί και οι οικογένειές τους. Οι άνθρωποι αυτοί “έσπασαν” και κατέδωσαν εύστοχα τους πρώην συντρό- φους τους. Το βράδυ μετά την αποχώρηση των γερμανοτσολιάδων και των γερμανών, έγιναν βίαιες επεμβάσεις των ΕΛΑΣιτών κατά των οικογενειών τους, οι οποίες βέβαια δεν έφταιγαν σε τίποτα, αλλά πλήρωσαν βαρύ φόρο αίματος από τις αντεκδικητικές επεμβάσεις.

.

Μετά τη σφαγή

Το ίδιο κιόλας βράδυ κυκλοφορούν χιλιάδες προκηρύξεις στην πόλη, με εξέχουσα την ιστορική προκήρυξη της Κομματικής Οργάνωσης Κοκκινιάς του ΚΚΕ [όλες τυπώθηκαν στο παράνομο τυπογραφείο επί της Τζαβέλα και Αιτωλικού].

Την επομένη του Μπλόκου, ο λαός της Κοκκινιάς συγκεντρώθηκε έξω από το Δημαρχείο [Κον- δύλη και Κινικίου] και ζητούσε πληροφορίες για τους ομήρους. Η απάντηση του διορισμένου Δημάρχου Γρηγόρη Χατζή ήταν “Δεν φταίνε καθόλου οι Γερμανοί, παρά φταίνε τα χωνιά”.

Στις 24 Σεπτέμβρη 1944, πραγματοποιήθηκε μνημόσυνο στην πλατεία Οσίας Ξένης για τα θύμα- τα του μπλόκου.

Χιλιάδες λαού συγκεντρώθηκαν για να τιμήσουν τους νεκρούς. Οι Γερμανοί ξαναχτύπησαν. Το χρονικό αυτής της μέρας δημοσιεύτηκε στο ειδικό τεύχος της ΕΠΟΝ του Πειραιά το 1945, με τίτλο “Σπάμε τις άτιμες τις αλυσίδες”: “Όταν η λαοπλημμύρα ετοιμάζεται να προχωρήσει και τα “Χωνιά” κατευθύνουν τις μάζες, τότε οι Ούννοι ταμπουρωμένοι στο λόφο της Δεξαμενής έστρεψαν τα πολυβόλα τους στο λαό, που μνημόνευε τους νεκρούς του, που ξεπλήρωνε μια θρησκευτική και εθνική υποχρέωση απέναντί τους και τον ξανασκοτώσαν, τον βούτηξαν πάλι στο αίμα. Ο ίσκιος της Εκκλησίας σκέπαζε τα πλήθη, μα οι φασίστες δε σεβάστηκαν τίποτε, διψούσαν για αίμα και τις χαροκαμένες μάνες ήθελαν να τις σωριάσουν νεκρές στην πλατεία και χτύπησαν αλύπητα. Κροτάλιζαν τα πολυβόλα, το πυρακτωμένο σίδερο ξανατρύπησε το κρέας του λαού, ξανάχυσε το άλικο αίμα του. Για μια στιγμή το πλήθος τα χάνει. Δε βλέπει Γερμανούς πουθενά, αυτοκίνητα γερμανικά δε βλέπει. Τότε ένας φωνάζει “αδέρφια μας χτυπάν απ’ τα πολυβολεία της Δεξαμενής”. Ύψωσαν τα πλήθη το κεφάλι, βλέπουν, και μια φωνή μυριόστομη σκίζει τον αγέρα, λες και βγαίνει, όχι από ανθρώπινα στήθια, μα από κρατήρα Ηφαιστείου. “Κατάρα κι ανάθεμα στους δολοφόνους. Θάνατος στους φασίστες” ”. [Λιάτσου, 57]. Ο απολογι- σμός ήταν 8 νεκροί και αρκετοί τραυματίες.

Τον Μάρτη του 1947 το Γ’ Δικαστήριο δοσιλόγων αθώωσε τους προδότες εγκληματίες Ιωαν. Πλυτζανόπουλο και Γεωρ. Σγούρο. Ο Πλυτζανόπουλος έγινε υποστράτηγος του κυβερνητικού στρατού και ο ανεψιός του έγινε δήμαρχος Κοκκινιάς απ’ τη χούντα. Ο ανεψιός Δήμαρχος λοιπόν έβαλε στην “μάντρα” που ο θείος του σκότωσε ανθρώπους την ποιο κάτω επιγραφή “Προδόται και μασκοφόροι κομμουνισταί, και εαμίται, ελασίται, παρέδωσαν εις τους βαρβάρους κατακτητάς την 17ην Αυγούστου 1944, αγνούς πατριώτας αγωνιστάς της Εθνικής Αντίστασης. Τέκνα ηρωικά της Νίκαιας, οι οποίοι και εξετελέσθησαν εις τον χώρον τούτον” [Γρηγοριάδη, τ. 8, 598]. Θέλω να σημειώσω ότι την επιγραφή αυτή την έχω δει με τα μάτια μου, μπροστά δε είχαν κρεμάσει και ένα καντήλι. Ο Σγούρος διορίστηκε διοικητής στο 3ο Τάγμα της Μακρονήσου.

Στην απολογία του στο Β’ Δικαστήριο δοσιλόγων ο Ν. Μπουραντάς είπε κυνικά: “Εγώ τρώγω ένα ξεροκόμματο βουτηγμένο στο αίμα! Αλλά ρέει στις φλέβες μου άφθονο ελληνικό αίμα”. Αναφε- ρόμενος στο Μπλόκο της Κοκκινιάς ο ίδιος είπε ότι πήγε με το μηχανοκίνητο και “διευκόλυνε το έργο της Ειδικής και των Ταγμάτων που πήγαν την άλλη μέρα”.

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Στις 25 Νοεμβρίου 2009, στο μουσείο του Μπλόκου, είχαμε την χαρά και την τιμή να συνομιλή- σουμε με τον κ. Λάζαρο Κωνσταντινίδη [εκπρόσωπος ΠΕΑΕΑ] ο οποίος μας μετέφερε ορισμένα από τα γεγονότα εκείνης της ημέρας, έτσι όπως τα έζησε και τα άκουσε ο ίδιος.

.

.

Κοκκινιά, Λευτεριά και Ελλάδα

ποίημα του Γ. Χατζηαναστασίου

Απ’ το βρόχο του μπλόκου βγαλμένη
τους καπνούς, τη φωτιά, τα χωνιά,
τη θηλιά που σου είχαν στημένη
ξεπετιέσαι ψηλά Κοκκινιά

Ατσαλένια πατρίδα του ιδρώταμη
λυγώντας να ζήσεις σκυφτά
δίνεις αίμα κι ανάβεις τα φώτα
μιας Αυγούστου τρανής δεκαεφτά

Των Ελλήνων μεγάλη γενιά
μετερίζι στων Ούννων τη μπόρα.
Μην ξεχάσεις του μπλόκου την ώρα
Κοκκινιά, Κοκκινιά, Κοκκινιά.

Πολυβόλα σκορπούν την ορφάνια
κάθε μάνα το γιο της ζητά
και η δόξα με δάφνης στεφάνια
από μνήμα σε μνήμα πετά

Κοκκινιά, Λευτεριά και Ελλάδα
στο βωμό κάποιας μάντρας σφιχτά,
στα ουράνια υψώσαν λαμπάδα
μιας Αυγούστου τρανής δεκαεφτά

.

. Απόσπασμα από ομιλία στο Δημοτικό Συμβούλιο Νίκαιας Θεωρώ ότι αυτήν την στιγμή δεν είμαστε οι “ΑΠΛΟΙ”. Είμαστε οι “ΥΠΕΡΗΦΑΝΟΙ” μιας πόλης Άξιας. Είμαστε εκείνοι που ‘ρθαμε να μετρήσουμε και ξεχωρίσουμε τις μέρες… Μια, Δυο, Πέντε, Δέκα, Δεκαπέντε, Δεκαέξι… Να τη, αυτή είναι η μέρα της Κοκκινιάς. Την γνωρίσαμε με τα μάτια όλου του κόσμου. Την γνωρίσαμε από τα Διάσημα τιμής που της καρφίτσωσε στο στήθος η Πατρίδα. Είναι η Μέρα που με ΒΙΑ μέτρησε τη γη της Κοκκινιάς. Είναι η 17η Αυγούστου 1944. Σαν καυτό σίδερο που βγαίνει μέσα από τα ουρλιαχτά των Γερμανών, ξεσχίζει την καρδιά της Κοκκινιάς η πρόσκληση του σκοτωμού, η πρόσκληση του χαμού. “Όλοι οι άνδρες στην πλατεία”. Η Κοκκινιά ματώνεται, σέρνεται πάνω στο μεγάλο, τον καυτό από την κάψα του καλοκαιριού δρόμο, για την κόλαση. Η Κοκκινιά δεν βογγά μόνον, μα και σκοτώνεται, στέκεται ορθή. Παλεύει πάνω σε μαρμαρένια αλώνια με τον χάροντα, σαν άλλος Διγενής και κερδίζει… ΤΗ ΛΕΥΤΕΡΙΑ ΚΕΡΔΙΖΕΙ… Σ’ ευχαριστώ πατρίδα Κοκκινιά που με έκανες να στέκουμε ορθός μπρος στους καιρούς και να κοιτάζω κατάματα τους λαούς. Σ’ ευχαριστώ που με έκανες να μην ντρέπομαι. Σ’ ευχαριστώ για το μεγάλο Εθνικό Δίδαγμα που μας έδωσες. Πώς να αγαπάμε την Ελλάδα – να αγαπάμε υπερασπίζοντας τη λευτεριά και ανεξαρτησία της με τη θυσία μας. Σ’ ευχαριστώ Πατρίδα Κοκκινιά που με έκανες περήφανο. Χαίρομαι που σε βλέπω μέσα στο Εθνικό Πανθεον δίπλα στο Κούγκι και στ’ Αρκάδι. Δίπλα στα Καλάβρυτα και στο Δίστομο. Εν Νίκαια τη 14 Αυγούστου 1959     Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Κωνσταντίνος Γέμελος

.

Βιβλιογραφία

• Δημήτρης Λιάτσος, Το μπλόκο της Κοκκινιάς
• Σόλωνας Γρηγοριάδης, Συνοπτική Ιστορία της Εθνικής Αντίστασης 1941-1944, εκδ. Καπό- πουλος
• Φοίβος Γρηγοριάδης, Βρετανοί, το αντάρτικο απελευθέρωσης [τόμοι 7,8], εκδ. Νεόκοσμος
• “Το μπλόκο της Κοκκινιάς”, εκδ. Δήμος Νίκαιας 2004
• Ιστορία της Εθνικής Αντίστασης 1940-1945, εκδ. Σύγχρονη Εποχή
• Αιολική Γη, Το Μπλόκο της Κοκκινιάς
• Dominique Eudes, Οι καπετάνιοι, εκδ. Εξάντας

.

Αρκετά κείμενα και φωτογραφίες αυτού του άρθρου επιλέχθηκαν από το βιβλίο: Χρονικό Μνήμης “το μπλόκο της Κοκκινιάς”, έκ- δοσης του 2004 από τον δήμο Νίκαιας.

Το ιδιαίτερου ενδιαφέροντος αυτό βιβλίο, με τις πολύτιμες φωτο- γραφίες και τα κείμενα, δυστυχώς έχει εξαντληθεί. Σύμφωνα με τα όσα μας είπε όμως ο κος Αγγελινιάδης [Αν/χος Παιδείας], ο δήμος Νίκαιας σκέφτεται να το επανεκδώσει.

Ευχαριστούμε ιδιαίτερα, για την παραχώρησή τους αυτή, το γρα- φείο τύπου του δήμου και τον Αν/χο κ. Αγγελινιάδη.

.

Μουσείο Μπλόκου

Ηλιουπόλεως & Κιλικίας, Νίκαια
Τ: 210 49 22 587

Επιλέξτε εδώ για να δείτε τον χάρτη με όλα τα σημεία εν/τος. Κόκκινα: Εκδηλώσεων, Μπλε: Κατάθεσης Στεφάνων

.

Πολιτιστικός Πολυχώρος “Μάνος Λοΐζος”

Θηβών 245, Νίκαια
Τ: 210 49 34 390

Επιλέξτε εδώ για να δείτε τον χάρτη με όλα τα σημεία εν/τος. Κόκκινα: Εκδηλώσεων, Μπλε: Κατάθεσης Στεφάνων

.

_________________

Σχόλιο Αρχισυντάκτη

17 έως 27 Αυγούστου… 10 ημέρες. 10 ημέρες εκδηλώσεων για το μπλόκο [?] και από αυτές μοναχά η πρώτη και ακόμα μια -το πρωί για λίγο- αφορούν τα όσα έγιναν τις μαρτυρικές εκείνες ώρες. Όλα τα υπόλοιπα σκάκι!
Αφελές ερώτημα: Γιατί θα πρέπει το Διεθνές Τουρνουά Σκακιού να το βαφτίζουμε “Τιμή στην Εθνική Αντίσταση” και να το συμπεριλαμβάνουμε σόνι και ντε στις 10ήμερες εκδηλώσεις [που χρηματοδοτεί ο Δήμος μας] Τιμής και Μνήμης στους αγωνιστές της πόλης; Πόσο σχέση έχουν αυτά τα δυο; Γιατί θα πρέπει ένα τόσο μεγάλο αθλητικό γεγονός να υπάρχει υπό τη σκιά της σπουδαίας αντιστασιακής τούτης ημέρας [στην καρδιά μάλιστα του καλοκαιριού – όπου όλοι λείπουν]; Χμμμ… Ξέρω-ξέρω, πολέμιος και πάλι του κάθε τι “αθώου” και ωραίου πάει να φτιάξει ο δήμος μας. Ντροπή μου.

.

Μοιράσου το στο facebook

Σχετικά Posts

• Ένα απόγευμα στο Μουσείο της Μάνδρας Μπλόκου
• Το Μπλόκο της Κοκκινιάς, 17 Αυγούστου 1944
• Το μεγάλο Μπλόκο της Κοκκινιάς
• Δήμος Νίκαιας: Μουσείο Μάνδρας Μπλόκου Κοκκινιάς
• Δήμος Νίκαιας: Πρόσκληση Εκδηλώσεων Τιμής και Μνήμης για το Μπλόκο της Κοκκινιάς
• Αιολική Γη: Το Μπλόκο της Κοκκινιάς
• Γνώρισα έναν του Μπλοκου της Κοκκινιας

.